لە کۆبونەوەیەکی تایبەت بە تاوتوێکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان ئێران و عیراق، مەسعود پزشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، سەردانی رەسمییەکەی سەرۆک وەزیرانی عیراق و وەفدەکەی بۆ تاران، خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگە لە بەرزکردنەوە و بەهێزکردنی پەیوەندییە ستراتیژییەکانی نێوان هەردوو وڵات.

پزشکیان جەختی لەسەر ئەوە کردوەتەوە، پێویستە تەواوی دامودەزگا جێبەجێکارەکانی وڵاتەکەی بە هەماهەنگیی تەواوەوە کار بکەن بۆ دەستەبەرکردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنەکان و پەرەپێدانی هاوکارییەکان لە بوارەکانی ئابووری، بازرگانی، سەرمایەگوزاری و ژێرخانیدا.

سەرۆک کۆماری ئیران ئاماژەی بەوە دا زۆر پێویستە رەخساندنی زەمینەی گونجاو بۆ بەرفراوانکردنی هاوکارییەکانی نێوان چالاکوانانی ئابووری و کەرتی تایبەتی هەردوو وڵات لە تەواوی بوارە جیاوازەکاندا، بکەرێتە کارنامەی سەرەکیی ئەم سەردانەوە.

ئەمە لە کاتێکدایە، بڕیار وایە، بە سەردانێکی رەسمی، عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق دوای ئەوەی کۆتایی بە سەردانەکەی بۆ ئەمریکا هێنا، بگاتە تارانی پایتەخت و لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە کۆببێتەوە.

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران وەڵامی دۆنادڵ ترمپی سەرۆکی ئەمریکای داوەتەوە و دەڵێت؛ ئاسایش یان بۆ هەمووانە یاخود بۆ هیچ کەس.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە پەیامێکیدا لە تویتەر ئاماژەی بەوەکردوە، ئەگەر لە ناوچەکە ئەوان نەتوانن نەوت بفرۆشن، ئەوا کەسی دیکە ناتوانێت نەوت بفرۆشێت.

قالیباف جەختیکردوەتەوە، پێویستە ئاسایش بۆ هەموان بێت، هیچ ژێرخانێکی ناوچەکە ئەمنیەتی نابێت ئەگەر ئاسایشیان گەرەنتی نەکرێت.

لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا، قالیباف ئەمریکای بە هۆکاری ناسەقامگیر ناوچەکە ناوبردوە و ئاسایشی گەروی هورمزی بەستوەتەوە بە نەبونی هەژمونی ئەمریکا لە ناوچەکە.

 دوای کۆتایی هاتنی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، وێرای ئیدانەکردنی هێرشەرکانی سەر هەرێم، چەند بڕیارێکش لە بەرژەوەندی هاووڵاتیان درا لەوانە؛ ئاسانکاری بکرێت  بۆ هاووڵاتییان لە گەڕانەوەی قەرزی کەڵەکەبووی پارەی کارەبا و کەمکردنەوەی نرخی سوتەمەنی.

ئەمڕۆ چوارشەممە، لە میانی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا، وێرای ئیدانەکردنی هێرشەکانی سەر هەرێم، چەند بڕیارێکیش لە بەرژەوەندی هاووڵاتیان درا و راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە.

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، بڕیاریدا هەنگاوی پێویست بگرنەبەر بۆ روبەڕووبونەوەی کێشەی کەمی بەنزین و بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی.

جیا لەوەش پێشنیارەکانی وەزارەتی کارەبای پەسەند کرد تایبەت بە ئاسانکاری بۆ لێخۆشبونی  لە گەڕانەوەی قەرزی کەڵەکەبووی پارەی کارەبا، ئەویش لە رێگەی داشکاندنی بەشێک لە قەرزە کەڵەکەبووەکان.

دەقی راگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم

ئەنجومەنی وەزیران پێشنیارەکانی وەزارەتی کارەبای پەسەند کرد تایبەت بە ئاسانکاری بۆ هاووڵاتییان لە گەڕانەوەی قەرزی کەڵەکەبووی پارەی کارەبا، ئەویش لە ڕێگەی داشکاندنی بەشێک لە قەرزە کەڵەکەبووەکان.

ئەمڕۆ چوارشەممە، 22ی تەممووزی 2026، بە سەرۆکایەتیی مەسرور بارزانی، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە و ژمارەیەک بابەتی گرنگی پەیوەست بە دۆخی ئاسایش، خزمەتگوزاری و کاروباری پەیوەست بە ئەرکی گشتی تاووتوێ کرد.

لە دەستپێکی کۆبوونەوەکەدا، ئەنجومەنی وەزیران بە توندترین شێوە هێرشەکانی سەر هەرێمی کوردستانی سەرکۆنە و شەرمەزار کرد و جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەم جۆرە هێرشانە ئامانجی تێکدانی نەک تەنیا سەقامگیری و ئاسایشی هەرێمی کوردستان، بەڵکوو هەوڵێکە بۆ تێکدانی ئارامیی ناوچەکە. ئەنجومەنی وەزیران دووپاتی دەکاتەوە هەرێمی کوردستان بەشێک نەبووە لە شەڕ و گرژییەکانی ناوچە و هەمیشە هەوڵی داوە وەک فاکتەرێکی ئاشتی، ئارامی و سەقامگیری بمێنێتەوە، بۆیە داوای کۆتاییهاتنی ئەو هێرشانەی کرد.

لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەکەدا، وەزیری ناوخۆ پێشنیاری درێژکردنەوەی ماوەی جێبەجێکردنی بڕیارێکی پێشووی ئەنجومەنی وەزیرانی کرد تایبەت بە لێخۆشبوون لە سزای سەرپێچیی هاتوچۆ.

پاش گفتوگۆ، ئەنجومەنی وەزیران بە کۆی دەنگ پێشنیارەکەی پەسەند کرد بۆ لێخۆشبوون لە ڕێژەی 20٪ ی سزاکانی هاتوچۆ لە 1ی تەممووزی 2026 تا 31ی کانوونی یەکەمی 2026، ئەمەش بەمەبەستی ڕەخساندنی دەرفەتی زیاتر بۆ هاووڵاتییان و ئاسانکاری بۆ پاکتاوکردنی ئەو بڕە پارانەی لە ئەستۆیانە.

پاشان وەزیری سامانە سروشتییەکان بە وەکالەت ڕاپۆرتێکی تەواوی سەبارەت بە بارودۆخی سووتەمەنی لە هەرێمی کوردستان خستەڕوو، ئاماژەی دا بە هەنگاوەکانی وەزارەتیان بەمەبەستی دابەزینی نرخی بەنزین لە بازاڕەكانی هەرێم و كەمكردنەوەی بارگرانی لەسەر هاووڵاتییان.

ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی ڕاسپارد، کە هەموو ڕێکار و هەنگاوێکی پێویست بگرنەبەر بۆ ڕووبەڕووبونەوەی کێشەی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی و ئاسانکاریی پێویست لەم ڕووەوە پێشکەش بکەن بۆ دابینکردنی بڕێکی زیاتر لە سووتەمەنی و ڕێگرتن لە هەر ڕێکارێک کە ببێتە هۆی بارگرانی لەسەر هاووڵاتییان.

ئەنجومەنی وەزیران هەروەها لایەنە پەیوەندیدارەکانیشی ڕاسپارد چاودێریی وردی بازاڕ و بەنزینخانەکان بکەن بۆ پابەندبوون بە نرخە دیاریکراوەکان لەلایەن وەزارەت و پاراستنی کوالیتیی بەنزین بە جۆرێک کە بەرژەوەندیی هاووڵاتییان لەبەرچاو بگیرێت.

دواتر وەزیری کارەبا ڕاپۆرتێکی لەسەر بارودۆخی کارەبا خستەڕوو، چەند پێشنیارێکی بۆ سوودی بەشداربووانی تۆڕی کارەبای نیشتیمانی پێشکەش کرد.

ئەنجومەنی وەزیران، لە دوای گفتوگۆ، پێشنیارەکانی وەزارەتی کارەبای پەسەند کرد تایبەت بە ئاسانکاری بۆ هاووڵاتییان لە گەڕانەوەی قەرزی کەڵەکەبووی پارەی کارەبا، ئەویش لە ڕێگەی داشکاندنی بەشێک لە قەرزە کەڵەکەبووەکان.

بەپێی بڕیارەکەی ئەنجومەنی وەزیران، ڕێژەی 50% داشکاندن بۆ قەرزی کەڵەکەبووی هاوبەشانی ماڵان و کشتوکاڵی دەکرێت، هەروەها ڕێژەی 25% داشکاندن بۆ قەرزی هاوبەشانی بوارەکانی پیشەسازی، بازرگانی و کەرتی گشتی دەدرێت، بەمەبەستی هاندانی هاوبەشان بۆ پاککردنەوەی قەرزە کۆنەکان و خستنەوەگەڕی ئەم داهاتە لە خزمەتی کەرتی کارەبا و بەردەوامبوونی هەوڵەکانی حکومەتی هەرێم بۆ دابینکردنی پڕۆژەی کارەبای 24 کاتژمێری لە سەرانسەری هەرێم.

ئەنجومەنی وەزیران لە هەمانکاتدا، وەزارەتی کارەبا و تیمی سەرپەرشتیاری پڕۆژەی ڕووناکی ڕاسپارد، لە ماوەیەکی نزیکدا، ڕێنمایی و میکانیزمی جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە بڵاوبکەنەوە، لەوانە ڕێکەوتی دەستپێکردنی داشکاندنەکە و شێوازی پارەدان و چۆنییەتیی دەستڕاگەیشتن بەم داشکاندنە و ئەو هاوبەشانەی کە داشکاندنەکە دەیانگرێتەوە.

لە هەمانکاتدا، جەخت لەوەش کرایەوە کە ئەم داشکاندنانە، تەنيا قەرزە کۆنەکانی پێش دەستپێکردنی پڕۆژەی ڕووناکی دەگرێتەوە نەک پارەی مانگانەی پڕۆژەی ڕووناکی، بۆیە پێویستە هەموو هاوبەشانی کارەبا بەردەوام بن لە پێدانی پارەی مانگانەی خزمەتگوزارییەکە لە کاتی خۆیدا تاوەکوو پڕۆژەی کارەبای 24 کاتژمێری بەردەوام بێت.

لە دوا بڕگەی کۆبوونەوەکەدا، سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، چەند ڕاسپاردەیەکی تایبەتی سەبارەت بە ڕێکخستنەوەی مۆڵەتی بێمووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان پێشکەش کرد.

پاش گفتوگۆ، ئەنجومەنی وەزیران ئەو ڕاسپاردانەی پەسەند کرد، بەمەبەستی یەکخستن و نوێکردنەوەی ڕێکارەکانی پەیوەندیدار بە مۆڵەتی بێمووچە  لەگەڵ پێداویستییە یاساییەکان، بە تایبەتی یاسای نوێی بەرکاری خانەنشینیی یەکگرتوو و یاسا پەیوەندیدارەکانی دیکەی وەزیفەی گشتی، بۆ ئەم مەبەستەش ئەنجومەنی وەزیران وەزارەتی دارایی و ئابووری و ئەنجومەنی گشتیی ڕاژەی ڕاسپارد، لە بەر ڕۆشناییی ئەم بڕیارەی ئەنجومەنی وەزیران، ڕێنماییی پێویست لەمبارەوە دەربکەن

 

 

 

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی فاینەنشاڵ تایمز، شەپۆلی گەرمای توندی مانگی حوزەیران لە ئەوروپا، بڕی بەرهەمهێنانی دانەوێڵەی لە یەکێتیی ئەوروپا و بەریتانیا بە نزیکەی نۆ ملیۆن تۆن کەمکردۆتەوە، کە ئەمەش زیانێکی دارایی بە بەهای زیاتر لە 2.1ملیار یۆرۆ لە کەرتی کشتوکاڵ داوە.

بەپێی زانیارییەکانی رێکخراوی بازرگانانی دانەوێڵەی ئەوروپی (Coceral)، بەهای پێشبینیکراوی بەروبوومەکانی گەنم، جۆ، گەنمەشامی و دانەوێڵەکانی تر بە رێژەی 5٪ بەراورد بە خەمڵاندنەکانی پێشوو دابەزیوە، بەجۆرێک پێشبینییەکانی بەرهەمهێنانی گەنمەشامی لە یەکێتیی ئەوروپا و بەریتانیا لە 57.2 ملیۆن تۆنەوە بۆ 52.7 ملیۆن تۆن دابەزیوە.

لە روی گۆڕانکارییە هەرێمییەکانەوە، فەرەنسا گەورەترین زەرەرمەندی ئەم شەپۆلە بووە؛ بەجۆرێک پێشبینیی بەرهەمهێنانی دانەوێڵە لەو وڵاتەدا 4.1 ملیۆن تۆن کەمی کردووە، کە یەکسانە بە زیانی 891 ملیۆن یۆرۆ و زۆربەی ئەم زیانەش بەر بەروبوومی گەنمەشامی کەوتووە.

 ئەم زیانە داراییانە لە کاتێکدایە کە نیوەی دووەمی مانگی حوزەیران ئەوروپا تووشی شەپۆلێکی گەرمای بێپێشینە بووەوە و پلەکانی گەرما لە چەندین وڵاتی رۆژئاوای ئەوروپا 40 پلەی سیلیزییان تێپەڕاند.

شیارییەکانی رێکخراوی "Coceral" لە راپۆرتەکەی فاینەنشاڵ تایمزدا ئاماژە بەوە دەکەن کە بەردەوامیی ئەم دیاردە کەشوهەواییە توندانە گوشارەکان لەسەر کەرتی کشتوکاڵ زیاتر دەکات و هەڕەشە لە جێگیریی بەرهەمهێنانی دانەوێڵە دەکات  لە تەواوی کیشوەرەکەدا.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایدەگەنێت، ئەمریکا بە هیچ جۆرێک رێگە نادرێت ئێران کۆنتڕۆڵی گەروی هورمز بکات، چونکە ئەوە دەبێتە پێشینەیەکی مەترسیدار بۆ ناوچەکانی دیکەی جیهانیش.

مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، تاران کەوتووەتە رەوشێکی زۆر دژوارەوە، جەختیشی لەسەر ئامادەیی واشنتن کردەوە بۆ پەنابردنە بەر بژارەی دیپلۆماسی و ئەنجامدانی دانوستان، بەپێی ئەوەی ئێران پابەندی رێککەوتنەکان بێت و رێگریی لە کەشتییە بازرگانییەکان نەکات لە گەروی هورمز.

ئاماژەی بەوە شکرد، کێشەی سەرەکییان لەگەڵ تاران ئەوەیە کە ئێرانییەکان بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆ جددی نین، هۆشداریشی دا ئەگەر ئێران بەردەوام بێت لەسەر ئەو هەڵوێستەی، ئەوا ئەمریکا چی پێویست بێت دەیکات بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆی و هاوپەیمانەکانی.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختیشی کردەوە، وڵاتەکەی بە هیچ جۆرێک رێگە نادات ئێران کۆنتڕۆڵی گەروی هورمز بکات یان ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، چونکە کۆنتڕۆڵکردنی ئەو گەروە دەبێتە پێشینەیەکی مەترسیدار بۆ ناوچەکانی دیکەی جیهانیش.