محەمەد شیاع سوودانی، فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عیراق، بڕیاریدا بە لەکارلادانی سەرجەم بەرپرسانی دەزگا هەواڵگرییەکان لە کەرتی ئۆپەراسیۆنەکانی دەشتی نەینەوا.

بەپێی راگەیەندراوێکی نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکوەزیرانی عیراق کە ئەمڕۆ چوارشەممە (4ی ئازاری 2026) بڵاوکراوەتەوە، محەمەد شیاع سوودانی وەک فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان، فەرمانی داوە بە بەخشین و دوورخستنەوەی گشت بەرپرسانی سەر بە دەزگا هەواڵگرییەکان لە سنووری کەرتی ئۆپەراسیۆنەکانی دەشتی نەینەوا.

کەناڵی حەدەس رایگەیاندووە؛ هۆکارەکەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ئەو هێزانە هێرشیانکردووەتە سەر هەرێمی کوردستان.

ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا دەنگ لەسەر پڕۆژەبڕیارێک دەدات بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتەکانی دۆناڵد ترەمپ سەبارەت بە ئەنجامدانی هێرشی سەربازیی زیاتر بۆ سەر ئێران.

پڕۆژەبڕیارەکە داوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لەو ململانێیە دەکات مەگەر ئەوەی کۆنگرێس رەزامەندی لەسەر ئۆپەراسیۆنەکە بدات. بەڵام هەوڵەکانی پێشوو شکستیان هێناوە و روون نییە کە سەرکەوتنی ئەم بڕیارە تا چەند گۆڕانکاری لە جەنگەکەدا دەکات.

دیموکراتەکان پێیان وایە کە ترەمپ کۆنگرێسی پەراوێز خستووە و پاساوی گۆڕاوی بۆ جەنگەکە هێناوەتەوە. لە بەرامبەردا، زۆربەی کۆمارییەکان دەڵێن رێگری لە بڕیارەکە دەکەن، بەڵام رەنگە هەڵوێستیان بگۆڕن ئەگەر جەنگەکە فراوانتر بێت.

ئەم دەنگدانە پێنج رۆژ دوای ئەوە دێت کە ئەمریکا و ئیسرائیل دەستیان بە هێرشکردنە سەر ئێران کرد، و ئێرانیش لە بەرامبەردا هێرشی کردە سەر ئیسرائیل و وڵاتانی هاوپەیمانی ئەمریکا لە کەنداو. لەو کاتەوە، بەشێک لە یاسادانەران لە دڵەڕاوکێدان و چاوەڕێن بزانن چ رۆڵێکیان دەبێت لەم هێرشانەی کە بەردەوامن.

لەم بارەیەوە، سیناتۆر تیم کەین، نوێنەری دیموکراتەکان لە ڤێرجینیا کە سپۆنسەری پڕۆژەیاساکەیە، رایگەیاند: "پێویستە هەموو سیناتۆرێک بە ئاشکرا هەڵوێستی خۆی رابگەیەنێت کە ئایا لە بەرژەوەندیماندایە کوڕ و کچەکانمان بنێرینە ناو ململانێیەکەوە دژی ئێران". هەروەها وتی: "نزادەکەم هاوپیشەکانم دەنگ بدەن بۆ کۆتاییهێنان بەم جەنگە مەترسیدار و بێپێویستە کە تا ئێستا بووەتە هۆی لەدەستدانی شەش سەرباز و برینداربوونی چەندانی دیکە".

مەسعود پزیشکیان لە پەیامێکدا بۆ سەرکردەی وڵاتانی دراوسێ رایدەگەیەنێت کە تاران هەوڵی دیپلۆماسیی داوە بۆ رێگریکردن لە جەنگ، بەڵام هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل ناچاریان دەکات بەرگری لە خۆیان بکەن.

لە بڵاوکراوەیەکدا لە پلاتفۆرمی ئێکس، مەسعود پزیشکیان، پەیامێکی ئاراستەی پاشا و سەرۆکی وڵاتانی دۆست و دراوسێی ئێران کردووە و رایگەیاندووە کە پێشتر لەگەڵ ئەواندا و لەرێگەی دیپلۆماسییەوە هەوڵی تەواویان داوە بۆ ئەوەی جەنگ هەڵنەگیرسێت. هەروەها ئاماژەی بەوە کردووە کە دەستدرێژییە سەربازییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل هیچ بژاردەیەکی دیکەی لەبەردەم وڵاتەکەیدا نەهێشتووەتەوە جگە لە بەرگریکردن لە خۆیان.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، سەرۆک کۆماری ئێران دڵنیایی دەداتە وڵاتانی ناوچەکە کە رێز لە سەروەرییان دەگرن، و جەختیش دەکاتەوە کە ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکە دەبێت بە هەوڵی هاوبەشی هەموو وڵاتەکان پێکەوە بەدی بێت. ئەم لێدوانە نەرمەی پزیشکیان وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ هێورکردنەوەی وڵاتانی کەنداو و ناوچەکە، تاوەکو دڵنیایان بکاتەوە کە ئێران نیازی هێرشکردنە سەریانی نییە و دەیەوێت بە هاوبەشی ئاسایشی ناوچەکە بپارێزن.

وتەبێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران هۆشداری دەدات کە ئەگەر ئیسرائیل هێرش بکاتە سەر باڵیۆزخانەکەیان لە لوبنان، ئەوا تەواوی باڵیۆزخانەکانی ئیسرائیل لە سەرتاسەری جیهاندا دەکەنە ئامانج و لەناویانی دەبەن.

بەپێی هەواڵێکی ئاژانسی تەسنیم، سەردار ئەبولفەزل شکارچی، وتەبێژی باڵای هێزە چەکدارەکانی ئێران، ئاماژەی بە هەڕەشەکانی ئەم دواییەی ئیسرائیل کردووە بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە وڵاتی لوبنان و رایگەیاندووە کە ئیسرائیل دەریخستووە هیچ سنوورێک بۆ کارەکانی ناناسێت، بەڵام تاران تا ئێستا بەهۆی رەچاوکردنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانەوە دانیبەخۆیدا گرتووە. ناوبراو ئاماژەی بەوەش کردووە کە کۆماری ئیسلامیی ئێران جگە لە ئەمریکا و ئیسرائیل، هیچ کێشە و دوژمنایەتییەکی لەگەڵ وڵاتانی دیکەی جیهاندا نییە و پەیوەندییەکانی لەسەر بنەمای لێکتێگەیشتن بەڕێوەدەبات.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، شکارچی جەختی لەوە کردووەتەوە کە ئەگەر ئیسرائیل دەست بۆ تاوانێکی لەو شێوەیە ببات و باڵیۆزخانەکەیان لە لوبنان بکاتە ئامانج، ئەوا ئێرانیش ناچار دەبێت سەرجەم باڵیۆزخانەکانی ئیسرائیل لە سەرتاسەری جیهاندا وەک ئامانجی رەوا سەیر بکات و بە دڵنیاییەوە کاری هاوشێوە دەکەن.

لە کۆتاییشدا وتەبێژەکەی هێزە چەکدارەکانی ئێران دووپاتیکردووەتەوە کە وڵاتەکەی سوورە لەسەر ئەوەی ئیسرائیل و ئەمریکای پاڵپشتیکاری بە چۆکدا بهێنێت و لەم رێگەیەشدا بە هیچ شێوەیەک پاشەکشێ ناکەن.

وەزارەتی دارایی عیراق سەرجەم ئەو دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە باس لە دواخستنی موچەی چاودێریی کۆمەڵایەتیی مانگی ئازار دەکەن بەهۆی کێشەی نەبوونی نەختینەوە.

لە راگەیەندراوێکی رەسمیدا، وەزارەتی دارایی عیراق ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو دەنگۆیانەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکراونەتەوە سەبارەت بە دواخستنی موچەی چاودێریی کۆمەڵایەتی بۆ مانگی ئازار بەهۆی نەبوونی نەختینەوە (سیولە)، بە تەواوی دوورن لە راستییەوە و هیچ بنەمایەکی فرەسمیان نییە.

وەزارەتەکە جەختی لەوە کردووەتەوە کە فەرمانگەی ژمێریاری بە کرداری دەستی بە تەمویلکردنی موچە و دەرماڵەکان کردووە بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان، بۆ ئەوەی لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا بگاتە دەست سوودمەندان.

لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەدا روونکراوەتەوە کە دۆخی دارایی دەوڵەت جێگیرە و تەرخانکراوەکانی چاودێریی کۆمەڵایەتی بە تەواوی لە ناو بودجەی فیدراڵیدا دەستەبەر کراون.

هەروەها دووپاتیکردووەتەوە کە پرۆسەی خەرجکردنەکە بەبێ هیچ قەیران و کێشەیەکی دارایی بەڕێوەدەچێت. لە کۆتاییدا، وەزارەتەکە داوا لە هاووڵاتییان دەکات کە بەدوای پڕوپاگەندەکان نەکەون کە ئامانجیان شێواندنی رای گشتییە، و زانیارییەکان تەنیا لە سەرچاوە فەرمییەکانەوە وەربگرن.