وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە راگەیەندراوێکدا ناڕەزایەتی توندی بەرانبەر بڕیاری سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ دواخستنی سەندنەوەی باج لەسەر هێلکە و مریشکی هاوردەکراو دەربڕی.

 بێگەرد تاڵەبانی، وەزیری کشتوکاڵ، جەختی لەوە کردەوە، کە کەرتی پەلەوەر لە هەرێم گەیشتووەتە قۆناغی خۆژێنی و بەرهەمی ناوخۆیی نەک تەنها پێداویستی هەرێم، بەڵکو توانای دابینکردنی پێداویستی تەواوی عیراقی هەیە.

 بەپێی ئامارەکان، 59 پروژەی هێلکەی مێز ساڵانە 4.8 ملیار هێلکە بەرهەم دەهێنن لە کاتێکدا پێویستی ناوخۆ تەنها 1.8 ملیارە، هەروەها زياتر لە 2100 پڕۆژەی بەرهەمهێنانی مریشک ساڵانە لەسەرووی 450 هەزار تۆن ە و زۆر زیاترە لە پێویستی ناوخۆ کە  150 هەزار تۆنە

وەزیری کشتوکاڵ ئاماژەی بەوەش کردوە،  لابردنی باج لەسەر بەرهەمی دەرەکی دەبێتە هۆی خنکاندنی بازاڕی ناوخۆ، زیانی دارایی قورس بە کەرتی پەلەوەر دەگەیەنێت و دەیان هەزار هەلی کار دەخاتە مەترسییەوە.

لەم چوارچێوەیەدا،  بێگەرد تاڵەبانی داوا لە حکومەتی فیدراڵ کردوە لەبری ئەم بڕیارە، هاوکاری دابینکەرانی ئالیک و کێڵگەکان بکات و ەێگە بدات بەرهەمی زیادەی هەرێمی کوردستان بە ئاسانی رەوانەی پارێزگاکانی دیکەی عیراق بکرێت.

وەزارەتی کارەبا و سامانە سروشتییەکانی هەرێم رایدەگەیەنن؛لە سەعات 12ـی ئەمشەوەوە بەهۆی کەمبونەوەی بەرهەمهێنانی غاز لە لایەن کۆمپانیای داناغازەوە، بۆ ماوەی چوار رۆژ پێدانی کارەبا کەمدەبێتەوە.

لە راگەیەندراوە هاوبەشەکەی کارەبا و سامانە سروشتییەکاندا هاتووە؛ هۆکاری کەمبونەوەی پێدانی کارەبا، دەستکردنە بە قۆناغی دووەمی چاکسازییەکانی کۆمپانیای داناغاز، لە کێڵگەی کۆرمۆر.

ئاماژە بەوەشکراوە، کەمبونەوەکە بۆ ماوەی چوار رۆژە و بەرهەمهێنانی غاز لە  520 ملیۆن پێ سێجا بۆ 260 ملیۆن پێ سێجا کەمدەبێتەوە و بەمەش بڕی 1070 مێگاوات کارەبا کەمدەبێتەوە.

دڵنیایی بە هاوڵاتیان دەدرێت و دوو وەزارەتەکە دەڵێن؛ هەموو هەوڵی خۆیان دەدەن بۆ  ئەوەی کەمترین کاریگەریی لەسەر کاتەکانی پێدانی کارەبا هەبێت و دڵنیایی دەدەن، کە ئەم کەمبونەوەی غازە کاریگەری لەسەر غازی ماڵان نابێت.

سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، بۆ دەربازبون لەو قەیرانەی تییکەوتون، سێ بژاردەیان لەبەردەستدا بووە؛ جێبەجێكردنی پاشەكەوتی ناچاری، 45 رۆژ جارێک موچە دابەشبکرێت یاخود پەنا ببرێت بۆ قەرزی دەرەکی و نوقمکردنی زیاتری وڵات.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە میانی کۆبونەوەی لەگەڵ سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، علەی زیەدی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار ناچاریبووە و ئابوری عێراق لە قەیرانێکی قوڵدایە.

عەلی زەیدی ئاماژەی بەوەکرد، کاتێک حکومەتی گرتوەتە دەست زیاتر لە 200 ملیار دینار قەرزی کەڵەکەی هەبووە و بۆ رزگاربونی ئابوری وڵاتێش سێ بژارەدیان لەبەردەستدا بووە و  هەندێك كەس هەوڵیانداوە درزێك لەنێوان ئەوان و خەڵكدا دروست بكەن.

لە بارەی بژاردەکانەوە، لەبری بەرزکردنەویە نرخی دۆلا، جێبەجێكردنی پاشەكەوتی ناچاری، 45 رۆژ جارێک موچە دابەشبکرێت یاخود پەنا ببرێت بۆ قەرزی دەرەکی و نوقمکردنی زیاتری وڵات ئەو بژاردانەبوون کە لەبەردەستدابوون.

زەیدی دەڵێت؛ پێویست بوو حكومەت مانگانە 10 ترلیۆن دینار دابین بكات و ئەمەش وایکردوە بڕیاری بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار بدەن تا  لەو قەیرانە ئابوریەی توشی وڵات بوە رزگاریان ببێت.

سەبارەت بە بازاڕی دراو و نرخی ئاڵوگۆڕی دینار بەرانبەر بە دۆلار وتویەتی؛ جیاوازیی پێشوی نرخی ئاڵوگۆڕی دراو لەلایەن هەلپەرستانەوە دەقۆزرایەوە و سودی بۆ هاووڵاتیان نەبووە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پێش هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا، کە لە مانگی 11دا ئەنجامدەدرێت، هێرش ناکاتە سەر ئێران، ئاماژەی بەوەشکردوە گەروی هورمز لە رەوشێکی باشدایە بۆ هەناردەی نەوت.

سەرۆکی ئەمریکا، پەیامێکی لە تروس سۆشیاڵ بڵاوکردوەتەوە  و دەڵێت؛  لە ئێستادا لە گفتوگۆی بەرهەمداردان لەگەڵ ئێران و بیر لە هێرشکردن ناکەنەوە.

لە بارەی رەوشی ئابوریی ئێرانیشەوە، سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛ ئەوان لە رەوشێکی تەواو خراپدان، لە روی ئابوری و سەربازییەوە بە تەواوەتی تێکشکاون.

ناوبراو ئاماژەی بە گەمارۆکانی هێزی ئەمریکا داوە بۆسەر ئێرانو دەڵێت بە تەواوەتی کاریگەری دروست کردوە.

سەرۆکی ئەمریکا دەشڵێت؛ لە ئێستادا نەوتێکی زۆر بە گەروی هورمزدا تێدەپەڕێت  و تەنها شەوی رابردوو 22 ملیۆن بەرمیل نەوت بە گەروەکەدا رۆشتوە.

ئەمە لە کاتێکدایە، فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا(سێنتکۆم) پێشتر، رایگەیاندوە لە مانگەکانی رابردوی جەنگدا هێزەکانی ئەمریکا، هاوکاربون بۆ تێپەڕبونی ملیارێک و 250 ملیۆن بەرمیل نەوت بە گەروی هورمزدا.

 

سی ئێن ئێن نوێترین زیانەکانی ئەمریکا لە جەنگی ئێران بڵاودەکاتەوە و بەبێ زیانی سەربازگەکان، ئەمریکا 45 ملیار دۆلار زیانی بەرکەوتوە و  81 فڕۆکە و هێلیکۆپتەر و درۆنی لە دەستداوە.

سی ئێن ئێن،بە پشتبەستن  بە راپۆرتێکی نوێی دەستەی توێژینەوەی کۆنگرێسی ئەمریکا ئاشکرای کردوە، لە سەرەتای هەڵگیرسانی جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران، 81 فڕۆکەی جەنگی، هێلیکۆپتەر و درۆنی سوپای ئەمریکا تێکشکاون یان زیانیان پێگەیشتووە.

ئاماژە بەوەشکراوە، لەو ژمارەیە 45ـیان درۆنی جۆری (MQ-9 Reaper)ن کە زیاتر لە نیوەی تەواوی زیانەکان پێکدەهێنێت، جگە لەوەش، فڕۆکەی پێشکەوتوی وەک (F-35A) و فڕۆکەی راداری گەورەی (E-3 Sentry) لە لیستەکەدان.

بە گوێرەی زانیارییەکانی سی ئێن ئێن، تێچوی کۆی گشتیی ئەو فڕۆکانەی تێکشکاون لە نێوان 1.9 بۆ 3.3 ملیار دۆلاردایە. ئەمە لەکاتێکدایە، کە تێچوی تەواوی جەنگەکە تا ئێستا 45 ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە، بەبێ هەژمارکردنی زیانی بنکە سەربازییەکان.

لە بەشێکی تری راپۆرتەکەی سی ئێن ئێندا هاتوە؛ کۆنگرێس رەخنە لە وەزارەتی جەنگی وڵاتەکەی گرتوە، بەهۆی تەمومژاویبوون و ناڕونی  زانیارییەکان لەسەر زیانەکان.