لە بەغداد سەرۆک کۆماری عیراق و سەرۆکی وەزیران کۆبوونەوە و دوا پێشهاتە سیاسی، ئابوری و گەشەپێدانەکانی وڵاتیان تاوتوێ کرد.

بەپێی راگەیەنراوێکی سەرۆکایەتیی کۆمار، ئەمڕۆ، نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق لەگەڵ عەلی زەیدی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران کۆبووەوە؛ لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی گشتیی بارودۆخی ناوخۆیی و دۆسیەی تەواوکردنی پێکهاتەی کابینەی حکومەت کرا.

لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، هەردوولا جەختیان لەسەر پێویستیی بەردەوامبوونی حکومەت کردەوە لە جێبەجێکردنی بەرنامەکەی کە لەسەر بنەمای چاکسازیی ئابوری و دروستکردنی هاوبەشیی بەرهەمدار لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و دۆست داڕێژراوە، بە جۆرێک کە رەنگدانەوەی ئەرێنی لەسەر ئابوریی عیراق و رەخساندنی هەلی کار بۆ هاووڵاتییان هەبێت.

هاوکات سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیران ئاماژەیان بە گرنگیی کارکردنی بەردەوام کرد بۆ دۆزینەوەی چارەسەری ریشەیی و بەردەوام بۆ ئاڵنگارییەکانی ئێستای وڵات لە سەرجەم بوار و سێکتەرە جیاوازەکاندا.

دەستەی گشتیی فڕۆکەوانیی مەدەنیی سعودیە ئاماری هێرشەکانی سەر دوو فڕۆکەخانەی سەرەکیی وڵاتەکەی رادەگەیەنێت و ئاشکرایدەکات، بەهۆی ئامانجگرتنی فڕۆکەخانەکانی ریاز و ئەبهاوە، سێ کەس گیانیان لەدەستداوە و 36 کەسی تریش بریندار بوون.

بەپێی راگەیەنراوێکی دەستەی گشتیی فڕۆکەوانیی مەدەنی، دوێنێ و ئەمڕۆ، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ئەبها و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی مەلیک خالید لە ریاز رووبەڕووی دوو هێرش بوونەتەوە و تیمەکانی فریاگوزاری و لایەنە پەیوەندیدارەکان راستەوخۆ دەستیان بە بەهاناوەچوون کردووە.

لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەدا هاتووە، لە ئەنجامی هێرشەکەی سەر فڕۆکەخانەی ئەبها، دوو ژنی دانیشتووی سعودیە بە نەتەوە مەغریبی و جەزائیری گیانیان لەدەستداوە و 28 کەسی تریش بریندار بوون؛ هاوکات هێرشەکەی سەر فڕۆکەخانەی مەلیک خالید لە ریاز بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی هاووڵاتییەکی سودانی و برینداربوونی هەشت کەسی تر.

دەستەی فڕۆکەوانیی سعودیە جەختیشیکردووەتەوە، تەواوی بریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانە کراون بۆ وەرگرتنی چارەسەر و زیانی مادیش بەر ناوەندەکان کەوتووە؛ هەروەها بە هەماهەنگی لەگەڵ دەزگا ئاسایشییەکاندا کار لەسەر هەڵسەنگاندنی زیانەکان و پاراستنی ئاسایشی گەشتیاران و کارمەندانی فڕۆکەوانی دەکرێت.

دواى گیانلەدەستدانى فەرمانبەرێکی تاقیگە لە پەیمانگەیەکی تایبەت بە توێژینەوەی نەخۆشیی تاعون لە سيبيريا، دۆناڵد ترەمپ رەخنە لە بێدەنگیی مۆسکۆ دەگرێت و تەندروستیی روسیاش دڵنیایی دەداتە هاووڵاتییانی.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، روسیا سەبارەت بە روداوەکەی نەخۆشیی تاعون زانیاریی زۆر ئاشکرا ناکات، رێک وەک ئەوەی چین لە بەرانبەر ڤایرۆسی کۆرۆنادا ئەنجامی دا.

ترەمپ سەبارەت بە گیانلەدەستدانی ئەو فەرمانبەرە ئاماژەی بەوەکرد، بڕوا ناکات روداوەکە پەیوەندیی بە بەرهەمهێنانی چەکی بایۆلۆجییەوە هەبێت و وتیشی، "روسیا جەخت دەکاتەوە کە بارودۆخەکە لەژێر کۆنتڕۆڵدایە و ئێمەش خەریکی پشتڕاستکردنەوەی زانیارییەکانین."

لە بەرانبەردا، ئاژانسی تەندروستیی گشتیی روسیا بوونی هەر مەترسییەکی بڵاوبوونەوەی پەتای لە شاری 'ئێرکۆتسک' و ناوچەکانی دەوروبەری لە سیبیریای باشوری رۆژهەڵات ڕەتکردەوە و ئاشکرایکرد، چاودێریی پزیشکی بۆ زیاتر لە 90٪ی ئەو کەسانەی بەرکەوتنیان لەگەڵ کۆچکردووەکەدا هەبووە کۆتایی پێهاتووە و هیچ نیشانەیەکی نەخۆشییەکە تێیاندا بەدی نەکراوە.

هاوکات دیمیتری پیسکۆڤ، وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا 'کرملن ' رایگەیاند، روسیا رێکخراوی تەندروستیی جیهانیی لە زانیارییەکانی تایبەت بە باری تەندروستی و هەوکردنی سییەکان لە ناوچەی ئێرکۆتسک ئاگادار کردووەتەوە.

بانکی ناوەندیی عیراق ئاشکرایدەکات، بڕیاری دەستکاری کردنی نرخى ئاڵوگۆڕى دراو وەک رێکارێکی نائاسایی و پێشوەختە بووە بۆ دابینکردنی بودجە و پاراستنی رەوشی دارایی وڵات.

حەیدەر غازی، بەڕێوەبەری راگەیاندنی بانکی ناوەندیی عیراق رایگەیاند، عیراق لەبەرانبەر بارودۆخێکی نائاسایی و سەختدایە بەهۆی داخرانی گەروی هورمز و کەمبوونەوەی هەناردەی نەوت، کە ئەوەش بووەتە هۆی دابەزینی داهاتەکان؛ بۆیە ئەم گۆڕانکارییە لە نرخى ئاڵوگۆڕدا بۆ رێگریکردن بووە لە زیانی گەورەتر بە ئابوریی دەوڵەت.

ئاماژەی بەوەشکرد، بڕیارەکە هاوکار دەبێت لە بووژانەوەی پیشەسازیی ناوخۆیی و بەرهەمی نیشتمانی، بەو پێیەی رێگە لە هەڵکشانی هاوردەکردنی کەلوپەلی دەرەکی دەگرێت و لەمەودوا زیاتر پشت بە بەرهەمی ناوخۆیی دەبەسترێت.

سەبارەت بە جیاوازیی نرخی رەسمی دۆلار و نرخی بازاڕەکان، بەڕێوەبەری راگەیاندنی بانکی ناوەندی جەختی کردەوە، ئەو جیاوازییە بەستراوەتەوە بەو مامەڵە بازرگانییانەی لە دەرەوەی رێکار و یاساکان دەکرێن؛ هاوکات حکومەت کار لەسەر توندکردنەوەی کۆنتڕۆڵی سنورەکان و رێکخستنەوەی هاتنەژوورەوەی کەلوپەل دەکات.

سەرۆکایەتیی شارەوانیی هەولێر هۆشدارییەک ئاراستەی سەرجەم فەرمانبەران، هاووڵاتییان و نوسینگەکانی کڕین و فرۆشتنی خانووبەرە دەکات و رایدەگەیەنێت، کڕین و فرۆشتن بە زەویی فەرمانبەران بەرلە تەواوبوونی مامەڵە یاساییەکانیان بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە.

بەپێی راگەیەندراوێکی سەرۆکایەتیی شارەوانیی هەولێر، دوای بڕیارەکەی ئەنجومەنی وەزیران بۆ دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا، تێبینی کراوە هەندێک لەو فەرمانبەرانەی زەوییان بۆ دەرچووە یان زەوییەکانیان بە شێوەی کارتە، دەستیان کردووە بە کڕین و فرۆشتن؛ شارەوانی جەخت دەکاتەوە کە ئەم کارە بە تەواوی پێچەوانەی یاسایە و دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی کێشەی گەورەی کۆمەڵایەتی.

شارەوانیی هەولێر جەختیشیکردووەتەوە، تا ئەو کاتەی سەرجەم مامەڵە و رێکارە یاساییەکان تەواو نەبن و وێنەی تۆماری رەسمی 'تاپۆ' وەرنەگیرێت، هیچ مامەڵەیەکی کڕین و فرۆشتن دانپێدانراو نییە و نوسینگەکانی خانووبەرەش لە ئەنجامدانی کەوتنی هەر سەرپێچییەک بەرپرسیار دەبن.

لە بەشێکی تری ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە، لە کۆی 82 هەزار ناوی فەرمانبەرانی سنوری شاری هەولێر، تا ئێستا لە هەشت قۆناغدا 55 هەزار فەرمانبەر زەوییان پێدراوە و کارکردنیش لەسەر قۆناغەکانی تر بەردەوامە.